Çift Terapisi Nedir, Ne Değildir? Ne Beklenmeli?

Yıllardır çiftlerle çalışıyorum. Kapıdan giren çiftlerin çoğu aynı iki yanlış beklentiden birini taşıyor. Birincisi, “Bir iki seansta bu iş çözülür, uzman da kimin haklı olduğunu söyler” düşüncesi. İkincisi, tam tersi bir kuşku: “Biz kendi sorunumuzu kendimiz çözeriz, bir yabancı ne anlayacak bizi?” İkisi de anlaşılır, ikisi de gerçeği tam yansıtmıyor. Bu yazıda çift terapisinin ne olduğunu, ne olmadığını, ne zaman başvurmak gerektiğini ve süreçte sizi nelerin beklediğini açık açık anlatmak istiyorum.

Çift terapisi nedir?

Çift terapisi, ilişkideki tekrar eden sorunları, iletişim biçimini ve çiftin birbirine bağlanma şeklini ele alan, yapılandırılmış bir görüşme sürecidir. Odak noktası kişiler değil, ilişkinin kendisidir. Yani “Sen mi yanlışsın, ben mi?” sorusu yerine “Biz bu döngüye nasıl giriyoruz ve nasıl çıkarız?” sorusuna bakılır. Ana noktamız döngülerdir.

Bu arada çift terapisi kavramının hala yasalarımızda bir yeri yok fakat şu an genel kanıya göre klinik psikoloji yüksek lisansı veya aile danışmanlığı alanlarında uzmanlaşmış, sertifika sahibi uzmanlar yürütmekle birlikte lisansın PDR veya psikoloji olması şart. Ülkemizde çift terapisi yerine ilişki danışmanlığı, çift danışmanlığı, evlilik terapisi, ilişki terapisi gibi bolca kavram kullanılmakta.

Gidelim de bir uzman hangimiz haklı hangimiz haksız ortaya çıkartsın.. böyle bir şey yok 🙂 diyelim ki siz haklısınız, bunun ilişkinize nasıl bir katkısı olacak veya diyelim eşiniz haklı, bu düğümlenen o ilişki sorunları için yeterli bir bilgi mi.. konumuz kim haklı kim haksız onu bulmak değil ve çift danışmanı kişi hiçbir zaman bunu yapmayacak, hiçbir zaman taraf tutmayacak. Çift danışmanlığında bizim tarafımız sadece ilişkidir. Bu ilişkide ne oluyor? bunu anlamak..

Çoğu çift aynı kavgayı farklı konularla tekrar tekrar yaşar. Bugün para, yarın kayınvalide, öbür gün telefon. Ama kavganın iskeleti hep aynıdır: biri üstüne gider, öteki geri çekilir. Biri eleştirir, öteki savunmaya geçer. Terapide bu iskeleti birlikte görür ve değiştirmeye çalışırız. Bunun için Gottman Yöntemi, Duygu Odaklı Terapi, sistemik aile terapisi, bilişsel davranışçı yaklaşımlar ve çözüm odaklı yöntemler gibi farklı çerçevelerden yararlanılır. Hangisinin ağırlık kazanacağı çiftin ihtiyacına göre belirlenir.

Çift terapisi ne değildir?

Hakemlik değildir. Daha önce de bahsettim: Uzman, kimin haklı olduğuna karar veren bir yargıç değildir. İkinizin de tarafında değil, ilişkinin tarafındadır. “Ben anlatayım, bakın ne kadar haksız” diye gelen birinin ilk seansta biraz hayal kırıklığı yaşaması normaldir. Çünkü ben kimseyi mahkûm etmeyeceğim.

Sihirli değnek değildir. Tek seansta, hatta ilk birkaç seansta her şeyin düzeleceğini düşünmek gerçekçi değil. Yıllardır biriken kırgınlıklar, alışkanlıklar ve savunmalar birkaç saatte çözülmez. Kendinizi uzun bir sürece girmeye hazır hissetmelisiniz.

Boşanma ya da barışma kararı vermek değildir. Uzman size “ayrılın” ya da “devam edin” demez. Bu karar sizindir. Yapabileceğimiz şey, o kararı öfkenin, korkunun ya da alışkanlığın değil, açık bir zihnin vermesine yardım etmektir. Bazı çiftler terapi sonunda ilişkilerini yeniden kurar, bazıları ise saygıyla ayrılmaya karar verir. İkisi de başarısız bir sonuç değildir.

Tek kişiyi “düzeltme” yeri değildir. “Eşimi getireyim, siz onu bir ayarlayın” diye gelenler olur. Terapi, iki tarafın da emek verdiği bir süreçtir. Birinin dışarıdan “tamir edilmesi” beklenirse süreç çoğu zaman tıkanır. Genel olarak döngülere her iki taraf da hizmet eder.

Sır paylaşma ya da taraf toplama yeri değildir. Seans dışında uzmanla tek taraflı gizli görüşmeler, “bunu eşime söylemeyin” türünden sırlar çift çalışmasının güvenini zedeler. Bu yüzden çerçeveyi baştan net koyarız.

“Gitsek de ne olacak ki?” diyenlere

Bu tepkiyi sık duyuyorum, özellikle erkek danışanlardan: “Bizim sorunumuzu bir yabancı mı çözecek?” Haklı bir sorgulama bu. Cevabım şu: Uzman sizin sorununuzu sizin yerinize çözmez. Ama içinden çıkamadığınız bir döngüyü dışarıdan görebilir, konuşamadığınız şeyleri güvenli bir ortamda konuşturabilir ve kavgaların sizi götürdüğü yerden farklı bir yere gitmenin yollarını gösterebilir.

Eve kendi başınıza konuşmaya çalıştığınızda ne olduğunu düşünün. Muhtemelen ilk beş dakikada ses yükseliyor, sonra biri kalkıp gidiyor. Terapi odasında ise konuşmanın akışına birisi göz kulak oluyor. Bu tek başına bile çoğu çift için yeni bir deneyim.

Bir de şu var: Arabanız bozulduğunda tamirciye gitmek kimseye ayıp gelmez. İlişki, arabadan çok daha değerli ve çok daha karmaşık bir şey.

Ne Olursa Çift Terapisine Gitmeli?

Birçok çift “bu kadar kötü olmalı mı ki gidelim?” diye düşünerek yıllarca bekliyor. Oysa erken başvurmak çok daha verimli. Şu işaretlerden biri ya da birkaçı varsa bir görüşme yapmayı düşünebilirsiniz:

Aynı konularda sürekli aynı kavgayı yapıyor, bir türlü sonuca varamıyorsunuz.
Konuşmak yerine susuyor, sessizlik ya da küsmeyle cezalandırma yaşıyorsunuz.
Birbirinize karşı hissettiğiniz yakınlık azaldı, ev arkadaşı gibi yaşıyorsunuz.
Güven sarsıldı (aldatma, yalan, gizli harcama, gizli yazışmalar gibi).
Cinsel hayatta uzun süredir devam eden bir sorun var.
Çocuk, akraba ya da para konularında ortak karar alamıyorsunuz.
Biri ya da ikiniz de “Böyle devam edemem” demeye başladı.
Büyük bir yaşam değişikliği yaşıyorsunuz: evlilik öncesi dönem, bebek, taşınma, kayıp, hastalık.

Büyük bir kriz beklemeniz gerekmiyor. Evlenmeden önce birbirini daha iyi tanımak isteyen çiftler de benzer bir çalışmadan fayda görüyor.

Önemli bir not: İlişkide fiziksel şiddet, tehdit ya da ciddi korku varsa durum farklıdır. Böyle bir tabloda çift görüşmeleri güvenli olmayabilir ve önce bireysel güvenlik değerlendirmesi gerekir. Şiddet yaşıyorsanız ya da kendinizi güvende hissetmiyorsanız bunu uzmana ilk fırsatta, mümkünse eşiniz yokken söylemeniz çok önemli.

İlk seansta neler olur?

İlk üç seans genellikle tanışma ve çerçeve çizme seansıdır. Ben sizi dinlerim, siz birbirinizi dinlersiniz. Teknikler ve müdahale genelde 4.seans itibariyle başlar. İlk üç seansta şunlar konuşulur:

Neden geldiniz, ilişkiden ne bekliyorsunuz?
İlişkinizin hikâyesi nasıl başladı, ne zaman zorlanmaya başladı?
Kavgaların nasıl geliştiğini bir örnek üzerinden anlatabilir misiniz?
Her birinizin terapiden beklentisi ne?

İlişki/çift danışmanlığında ilk üç seansta çözüm üretmeyi beklemeyin. Amaç, durumun fotoğrafını çekmek ve süreci birlikte planlamak. Bazı durumlarda ilk görüşmeden sonra her birinizle ayrı ayrı kısa görüşmeler de yapabilirim. Bunun amacı sır toplamak değil, her birinizin kendi bakış açısını rahatça ifade edebilmesi.

Seanslar nasıl ilerler?

Her seans, çiftin ihtiyacına göre biçimlenir ama genel akış şöyledir:

Haftanın nasıl geçtiğine dair kısa bir giriş yapılır.
Üzerinde çalışılacak güncel bir konu ya da yaşanan bir çatışma ele alınır.
Konuşma kalıpları fark edilir. Kim ne zaman sertleşiyor, kim ne zaman kapanıyor?
Yeni iletişim becerileri denenir. Dinleme, kendini ifade etme, sakinleşme yolları gibi.
Seans sonunda eve götürülecek küçük bir çalışma belirlenir.

Evet, ev ödevi olabiliyor. Ben ilişki ödevi demeyi tercih ediyorum. Gerçek değişim ise haftanın geri kalanında, evde yaşanıyor. Terapi odasında 60 dakikada öğrendiğiniz şeyi evde uygulamazsanız, değişim yerinde sayar.

Seanslarda zaman zaman rahatsız edici duygular yaşanabilir. Bazen ağlanır, bazen öfke yükselir, bazen “Bu kadar konuşmak beni daha kötü yaptı” dediğiniz bir hafta olur. Bu, sürecin bozulduğu anlamına gelmez. Yara temizlenirken biraz acıması gibi düşünebilirsiniz.

Çift Terapisi Kaç Seans Sürer ve Kaç Dakika?

Bu sorunun tek bir cevabı yok, ama size gerçekçi bir çerçeve verebilirim. Seanslar 60-90 dk arası sürer, genel olarak 60 dakikadır. Süreç genellikle 8-20 seans arası sürer. Haftada bir yapılır.

Seanslar genellikle haftada bir olsa da kriz dönemlerinde sıklık artırılabilir, durum yatıştıkça iki haftada bire çıkarılabilir.
Belirli, sınırlı bir konuya odaklanan çalışmalar (örneğin bir karar ya da bir iletişim sorunu) birkaç haftada belirgin yol alabilir.
Daha derin ve yıllara yayılmış sorunlarda, güven krizlerinde ya da çok katmanlı durumlarda süreç birkaç ay, bazen daha uzun sürebilir.

Süreyi belirleyen şey sorunun büyüklüğünden çok, ikinizin sürece ne kadar katıldığı, seanslar arasında çalışmayı sürdürüp sürdürmediğiniz ve ilişkideki yaraların ne kadar derin olduğudur. İlk üç seanstan sonra size daha net bir yol haritası çıkarabilirim ve bunu birlikte düzenli olarak gözden geçiririz.

Çift Terapisinden Ne beklemeli, ne beklememeli?

Bekleyebileceğiniz şeyler:

Birbirinizi daha iyi anlamaya başlamanız
Kavga ederken farkında olmadan girdiğiniz kalıpları görebilmeniz
Daha yapıcı konuşabilmeniz ve gerginlikte durabilmeniz
Kararlarınızı daha berrak bir zihinle verebilmeniz
Güvenli, yargılamayan bir ortam

Beklememeniz gereken şeyler:

Hemen ilk seansta rahatlama ya da kesin çözüm
Uzmanın sizin yerinize karar vermesi
Eşinizin sihirli bir şekilde değişmesi
Hiç zorlanmadan geçen bir süreç
İlişkinin mutlaka devam etmesi yönünde bir garanti

Dürüst olmak gerekirse, hiçbir uzman ilişkinizin kurtulacağını garanti edemez. Garanti veren birine de temkinli yaklaşmanızı öneririm. Benim söyleyebileceğim şey, sürece gerçekten emek verildiğinde çoğu çiftin ilişkisine dair daha net, daha sakin ve daha umutlu bir noktaya geldiğidir.

Çift Terapisi Online Oluyor Mu?

Çift terapisi online oluyor mu sorusu da sık soruluyor, uzaktan yapabiliyor muyuz hocam? Cevap ise evet uzaktan online yapılabiliyor ama ben imkan varsa her zaman yüz yüze yapılması gerektiğini düşünenlerdenim. Online yapılacaksa sert şartlarım oluyor, evdeki zil dahi çalmayacak, telefonlar kapalı ve evde başka birisi olmayacak, seans esnasında oda terk edilmeyecek vb.

Başvurmadan önce aklınızda olsun

İkiniz de gelmek zorunda mısınız? İdeal olan, ikinizin de katılmasıdır. Biriniz isteksizse bile ilk görüşmeye “dinlemek için” gelmesi çoğu zaman fikrini değiştirir. Eşiniz hiç gelmek istemiyorsa, bireysel görüşmeyle de ilişkiye dair çalışılabilir.
Uzmanı nasıl seçmeli? Çift çalışması konusunda eğitimi ve deneyimi olan, kimlik ve sertifikalarını açıkça paylaşan, sizi yargılamadan dinleyen bir uzman tercih edin. İlk görüşmede kendinizi rahat hissedip hissetmediğiniz önemli bir ölçüt. Uzmanın psikoloji veya pdr lisansından sonra kaliteli bir kurumdan mümkünse yüz yüze aile danışmanlığı eğitimlerinden ve süpervizyondan geçmiş olmasını önemseyin.
Gizlilik var mı? Elbette. Seanslarda konuşulanlar, yasal sınırlar dışında üçüncü kişilerle paylaşılmaz.
Başlayınca bırakabilir miyim? Elbette. Terapi gönüllü bir süreçtir. Ama zorlandığınız bir noktada bırakmak yerine, bunu seansta konuşmanızı tavsiye ederim. Çoğu zaman çözüm tam orada saklıdır.
Boşanırsak mahkemede şahit olur mu? Bu uzmandan uzmana değişiyor, ben danışanlarıma hayır diyorum, bu kısım sizin için önemliyse baştan sormanızda fayda var.

Çift terapisi bir yenilgi itirafı değil. İlişkisine bakım yapmak isteyen insanların yaptığı bir yatırım. Her şeyi çözmez, ama doğru zamanda ve doğru niyetle başlandığında, kavgaların altında yatan asıl ihtiyaçları görmenizi ve birbirinize farklı yaklaşmanızı sağlar.

Aklınızda soru varsa, başlamadan önce kısa bir ön görüşme yapmak da mümkün.