Aile Danışmanlığı Psk. Dan Fırat YALÇIN 0 Yorumlar

Neden Sürekli Haklı Çıkmaya Çalışıyoruz? İlişkilerin Gizli Katili

İlişkilerde partnerlerden birisi sürekli haklı olma çabası içerisinde olabiliyor. Bu biz de olabilir, partnerimiz de olabilir veya bizler olmasak da çevremizde şahit olduğumuz bu şekilde bir çok insan eminim vardır. Haklı çıkma kaygısı diyorum ben buna. Çünkü aslında bu yapıda olan kişiler haklı olmanın kaygısı içerisindedir. Ve haklı çıkma çabası altında yatan alt duygular vardır. Gelin biraz açalım.

Öncelikle bu yapıdaki bir insan ilişkisinde bu yönde davranış eğilimleri göstermiyor sadece iş ortamında gösteriyor olabilir. Veya sadece kök ailesinin ortamına girdiğinde bu çabaya giriyor olabilir ve siz eşi olarak şaşırırsınız, kendi ailesine gelince bu adam/kadın niye her konuda haklı çıkmaya çalışıyor diye hayretle izliyor olabilirsiniz çünkü sizinle kurduğu bu ailede böyle birisi değildir. Bu da bize şunu gösterir: Bu durum bir “karakter özelliğinden” çok, tetiklenen bir ilişki örüntüsüdür.

Haklı olma çabasının altında görünürde ifade edilmeyen şu duygular vardır: Görülmeme(yani görülme çabasına girme), yalnız hissetme, önemsiz hissetme, kontrolü kaybı korkusu. Kişi aslında “haklı olmak” istemez; yanlış anlaşılmamak, değersiz hissetmemek ve yok sayılmamak ister.

Bilişsel davranışçı terapi mantığıyla yaklaşacak olursak da bu alt duygulara sebep olan otomatik olumsuz düşünceler:

beni gerçekten anlayan yok,
söylediklerimin değeri anlaşılmıyor,
bu ilişkide tek başımayım – bu ailede dışlanıyorum beni artık sevmiyorlar dışlıyorlar,
haklı çıkmazsam kimse beni ciddiye almaz,
haklı çıkmazsam sayılmam, saygınlığım düşer, ezik görünürüm,
kontrol bende olmazsa zarar görürüm

Burada önemli bir nokta şu:

Bu kişiler çoğu zaman tartışmayı kazanmayı değil, duygusal olarak var olmayı hedefler. Ancak bunu sağlıklı bir yolla yapamadıkları için, “haklılık” üzerinden kendilerini garanti altına almaya çalışırlar.

Bu yüzden tartışmalarda şunu sık görürüz:

Konu ne olursa olsun, mesele hızla “kim haklı?” zeminine kayar. Çünkü kişi için mesele artık konu değil, kendilik değeridir.

Peki bu durum ilişkide neye yol açar?

Tartışmalar çözüme değil, savunmaya gider
Empati azalır, pozisyon alma artar
Partnerlerden biri “anlaşılmıyorum”, diğeri “sürekli yargılanıyorum” hisseder
Zamanla duygusal mesafe oluşur
Partneriniz katlanıyormuş gibi görünebilir fakat bu zamanla uzaklaşmasına sebep olan gizli bir ilişki katilidir.

Bir başka kritik nokta da şudur:

Haklı olma çabası gösteren kişi çoğu zaman bunun farkında değildir. Kendi iç dünyasında yaptığı şey, “kendini korumaktır”. Bu yüzden doğrudan “sen hep haklı çıkmaya çalışıyorsun” demek genellikle savunmayı daha da artırır.

Daha işlevsel bir yaklaşım şuna benzer:

“Bu konuyu konuşurken kendimi anlaşılmamış hissediyorum”
“Burada kimin haklı olduğundan çok, birbirimizi anlamaya ihtiyacımız var gibi geliyor”

Çünkü bu yaklaşım, tartışmayı “haklılık” düzleminden alıp duygusal ihtiyaçlar düzlemine taşır.

Haklı olma çabası çoğu zaman çocuklukta öğrenilmiş bir davranıştır. Özellikle sık eleştirilen, yeterince onay görmeyen ya da kendini sürekli açıklamak zorunda kalan bireylerde bu örüntü daha belirgin olur.

Yani mesele çoğu zaman şu değildir:
“Kim haklı?”

Asıl mesele şudur:

“Kim kendini güvende ve değerli hissediyor?”

İçindekiler:

Peki bu döngü nasıl kırılabilir?
- Eğer haklı olma çabası çoğunlukla sizdeyse:
- Eğer bu durum daha çok partnerinizdeyse:
  - Ortak bir zemin olarak:

Peki bu döngü nasıl kırılabilir?

Bu noktada iki ayrı yerden bakmak faydalı olur:
Birincisi bu eğilimi yaşayan kişi, ikincisi ise partneri.

Eğer haklı olma çabası çoğunlukla sizdeyse:

Öncelikle fark etmek en kritik adımdır. Tartışma anında kendinize şu soruyu sormak önemli bir kapı açar:
“Ben şu an anlaşılmak mı istiyorum, yoksa haklı çıkmak mı?”

Çoğu zaman cevabın ilk seçenek olduğunu fark edersiniz.

Bunun yanında şu küçük pratikler işe yarayabilir:

Konuşma sırasında kendinizi savunmaya geçerken yakalamaya çalışın
Cevap vermeden önce kısa bir duraklama ekleyin
Partnerinizin söylediğini kendi cümlelerinizle tekrar edin:
“Şunu demek istiyorsun sanırım…”
İçinizde yükselen duyguyu isimlendirin:
“Şu an kendimi değersiz hissettim” gibi

Bu yaklaşım, tartışmayı kazanmaktan çok bağ kurmaya hizmet eder.

Ayrıca şunu fark etmek önemli:
Haklı olmak kısa vadede rahatlatır, ama uzun vadede ilişkiyi beslemez.
Anlaşılmak ise hem sizi hem ilişkiyi güçlendirir.

Eğer bu durum daha çok partnerinizdeyse:

Burada en sık yapılan şey, karşı tarafın haklı olma çabasına karşı daha güçlü bir şekilde “haklı çıkmaya” çalışmaktır. Bu da döngüyü daha da sertleştirir.

Bunun yerine:

İçeriğe değil, duygunun kendisine odaklanın
“Bu senin için önemli görünüyor” gibi
Tartışmayı kazanmaya değil, yavaşlatmaya çalışın
Kendi duygunuzu net ama yargısız ifade edin
“Bu şekilde konuştuğumuzda kendimi geri çekiyorum”
Doğrudan etiketlemekten kaçının
(“Sen hep böylesin” gibi ifadeler savunmayı artırır)

Buradaki amaç, karşı tarafın savunmasını kırmak değil;
kendini güvende hissedebileceği bir alan açmaktır.